Sociocratie

From VSN Wiki
Jump to navigation Jump to search

Sociocratie biedt een methode om de structuur van een democratie te verfijnen.

Wat is het ?

Het is de structuur / cultuur die het gedrag van mensen bepaalt. Wil men dat mensen hun straat niet laten verloederen, worden beroofd, geen treincoupé's aan diggelen worden geslagen, geen afgewerkte olie in het putje wordt geloosd, geen rivierlandschappen worden bedorven met nodeloze dijkverhogingen, dan is de oplossing niet zozeer een referendum of een gekozen burgemeester maar dan is de allereerste voorwaarde dat de huidige methode van besluitvorming verbetert. Dat bant zeker niet al het kwaad uit de wereld, maar het verbetert wel het instrumentarium van de samenleving.

Het begrip sociocratie is verbonden met de naam Kees Boeke en met de Rotterdamse ondernemer Gerard Endenburg. Eind jaren zestig vroeg de in procesmatig denken geschoolde Endenburg zich af of de wetmatigheden, die gelden voor het scheppen, instandhouden en corrigeren van natuurlijke evenwichten en die al eeuwenlang worden toegepast in de techniek, ook zouden kunnen worden toegepast bij het vormgeven van de samenleving; en dus in de politiek en het organiseren van de besluitvorming. Endenburg's dissertatie Sociocratie als sociaal ontwerp behelst een verfijning van de democratische methode; het sleutelt aan de structuur van de besluitvorming.

Hoe het werkt

Een sociocratische organisatie is opgebouwd uit kringen: groepen personen die door de aard van hun werk bij elkaar horen. Zo bestaan binnen Endenburg Elektrotechniek op productieniveau zes afdelingskringen (zoals fabricage en techniekinstallatie) en zijn er drie ondersteunende kringen (als commercie en administratie). Daarboven is een bedrijfskring, vergelijkbaar met een ondernemingsraad, en daarboven een topkring van bestuurders. Een kring van lagere orde wordt gekoppeld aan een kring van hogere orde, doordat de leidinggevende functionaris en een gekozen afgevaardigde van beide kringen lid zijn.

Het ontwerp laat vier basisregels zien

Regel 1: Het consentbeginsel regeert de besluitvorming. Een besluit wordt pas genomen wanneer niemand daar een beargumenteerd bezwaar tegen heeft.
Regel 2: De plek waar de besluitvorming plaatsheeft is de kring (functionele eenheid). In een kring worden drie taken - te weten leiden, uitvoeren en meten - aan de kringleden gedelegeerd.
Regel 3: Kringen van verschillende niveaus worden met een dubbele koppeling aan elkaar gehecht.
Regel 4: Het kiezen van personen voor functies en taken gebeurt na een open discussie, met consent.

Grondgedachte

De grondgedachte is dat voor een mens niets zo onverdraaglijk is als niet te worden gekend, niet te worden opgemerkt, een 'niemand' te zijn. Ontkenning van mensen is de kern van veel dat er mis gaat in leven en samenleven, of we het nu hebben over drop-outs, over verslaafden, mensen in de WAO, verguisde minderheden of gewoon maar mensen op de werkvloer, die domweg moeten doen wat de baas zegt.
Door letterlijk iedereen een plek te garanderen in de beleidsbepaling - natuurlijk in de organisatie waar hem die plaats toekomt omdat hij er functioneert - en hem gelijkwaardig te maken aan alle anderen door middel van het consentprincipe - het principe van 'geen bezwaar' -, wordt het onmogelijk te regeren over iemands hoofd heen.
Het sociocratisch opganisatieontwerp geeft aan ieder individu een sleutelrol bij het nemen van beleidsbesluiten.

Met de nadruk op het bepalen van beleid. Bij de uitvoering blijft - ook in het sociocratische model - de gangbare autoritaire wijze van besluitvorming gehandhaafd, maar dan binnen de grenzen die beleidsmatig en met consent zijn aangegeven. Beleidsbesluiten worden genomen in kringen - functionele eenheden -, op het niveau waar het beleid straks ook wordt uitgevoerd. Waar een beleidsbesluit de competentie van de kring te boven gaat, omdat het te belangrijke gevolgen heeft voor de rest van de organisatie, komt het op het bord te liggen van de naasthogere kring.

De niveaus in een sociocratische organisatie zijn verbonden met een dubbele koppeling. Er zijn altijd ten minste twee mensen uit een kring die in een naasthogere kring mede het beleid bepalen. De één is de door de hogere kring aangewezen leidinggevende, de andere een gekozen afgevaardigde. Aldus gekoppeld kan het kringproces onbelemmerd voortgang vinden door de hele organisatie en is er ook een voortdurende informatiestroom van onder naar boven en omgekeerd. Endenburg experimenteert al zo'n twintig jaar in zijn eigen elektrotechnische bedrijf met ongeveer 130 werknemers met dit ontwerp. Het blijkt daar te werken.

Weinigen realiseren zich dat we met het huidige organisatiesysteem voor onze samenleving een ontoereikend en achterhaald instrument in handen hebben. Al gaat de democratie dan ook een stap verder dan de autocratische besluitvorming, per slot van rekening is de uitkomst autoritair: de 'baas' beveelt de 'knecht'. Natuurlijk stopt de baas zijn oren niet dicht voor wat de knecht terugroept - 'inspraak' -, maar uiteindelijk ligt de beslissingsmacht bij de baas en weet de knecht altijd maar één ding zeker: dat hij ontkend kàn worden.

Als dit nu de structuur is waarmee onze samenleving wordt gestuurd, wordt het dan niet eens tijd in te zien dat dat een anachronisme van jewelste is? Zet de vliegende evolutie van de informatiemaatschappij de hiërarchische piramide niet nu al op zijn kop? Nu we ons bewust worden dat verandering in organisaties en samenleving in feite de enige constante vormt, denken wij toe te kunnen met een structuur die in zijn lineariteit alle verandering tegenhoudt en zelfs verbiedt. En die zonneklaar geen partij is voor alle snelle en slimme vogels die in grijze circuits goede sier maken met al het onvoorspelbaar veranderlijke in onze dynamische wereld.

Van utopie of luchtkasteel is in de sociocratie dus geen sprake. We worden eenvoudig geconfronteerd met de noodzaak de democratie zo te herstructureren, dat we de grote menigte 'verliezers' in de samenleving binnen het kamp van de winnaars halen en een einde maken aan de verspilling van zoveel human resources. Dat hoeft niet van vandaag op morgen in heel Nederland of nog grootschaliger. Het zou beter zijn te beginnen met kleine experimenten in bijvoorbeeld een deelgemeente of wijkraad, om eens te zien hoe het werkt wanneer niemands argument meer onder het vloerkleed kan worden geveegd; wanneer we openlijk praten over elkaars mogelijkheden om een functie goed te vervullen; wanneer voorstellen van 'gewone mensen' niet worden 'meegenomen', zoals dat heet, maar structureel in het beleid worden ingepast.

Linken naar meer info


Terug naar de Hoofdpagina of naar de pagina over Occupy